Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο

Ε.Σ.ΠΕ.Ε.ΚΑ. - Συνθήκες εργασίας στρατιωτικών - σύνδρομα mobbing, bullying και burnout

Ε.Σ.ΠΕ.Ε.ΚΑ. - Συνθήκες εργασίας στρατιωτικών - σύνδρομα mobbing, bullying και burnout

ASD

ΘΕΜΑ : Υγιεινή και Ασφάλεια στην Εργασία (Συνθήκες εργασίας - Σύνδρομα mobbing, bullying και burnout)

α. Το σύνδρομο mobbing στην Εργασία (άρθρο Ιατρού Εργασίας ΕΛΙΝΥΑΕ)

β. Πηγές εργασιακού στρες (ΕΛΙΝΥΑΕ, 2002)

γ. Εργασιακό Περιβάλλον και Ψυχικές Επιπτώσεις (ΕΛΙΝΥΑΕ, 2003)

δ. Εγχειρίδιο επί Θεμάτων Ψυχοκοινωνικής Μέριμνας Προσωπικού (ΓΕΕΘΑ, 2008)

ε. Ν. 3850/2010 (ΦΕΚ Α’ 84, «Κύρωση του Κώδικα νόμων για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων»)

στ. Ετήσια Ανασκόπηση Athens Medical Society (2011)

ζ. Το φαινόμενο της Ηθικής/Ψυχολογικής παρενόχλησης στο χώρο της Εργασίας (Έκδοση ΥΠΕΚΑ, 2013)

η. Αρ.πρ. 026 από 5-Απρ-19 έγγραφό μας

1. Όπως πρόσφατα αναδείξαμε με το (η) σχετικό, έχει αποδειχθεί ότι το εργασιακό στρες μπορεί να έχει ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις πάνω στους εργαζομένους και την εργασία καθ’ εαυτώ και το γεγονός αυτό απασχολεί από καιρού διεθνείς οργανισμούς [ενδεκτικά, ως στο (β) σχετικό].

2. Ωστόσο, αν και ακόμα το εργασιακό στρες δεν έχει αναγνωριστεί επίσημα ως επαγγελματική ασθένεια παρά μόνον σε λίγες χώρες της ΕΕ (και δυστυχώς η χώρα μας δεν ανήκει σε αυτές ως προκύπτει από το (α) σχετικό), ήδη έχουν διαπιστωθεί τόσο η πολυπλοκότητα, όσο και ο συσχετισμός του με ένα εύρος άλλων παραγόντων που, μέχρι πρότινος, θεωρούνταν φαινομενικά άσχετοι με αυτό και κατ’ επέκταση με τις συνθήκες εργασίας.

3. Εν λόγω γεγονός, σε συνδυασμό με τα προβλήματα υγείας που δημιουργεί συνολικά το εργασιακό στρες στις διάφορες μορφές του, υποδηλώνεται ότι το φαινόμενο αυτό χρήζει γενικότερης επανεκτιμήσεως, καθ’ όσον μια ισχυρή ιεραρχική δομή όπως αυτή των ΕΔ είναι πολύ πιθανό να εμπεριέχει εγγενώς, έστω και σε μεμονωμένες περιπτώσεις, τέτοιου είδους φαινόμενα.

4. Ειδικότερα, τρία από τα ενδεικτικότερα παραδείγματα, τα οποία, δυστυχώς, αποτελούν κοινώς αποδεκτά, πλέον, σύνδρομα, είναι αυτά της ηθικής παρενόχλησης (mobbing), του εκφοβισμού (bullying) και της επαγγελματικής εξασθένισης (burnout) και θα παρουσιαστούν με ενδεικτικές παραπομπές, στο Παράρτημα του παρόντος εγγράφου.

5. Εντούτοις, οφείλουμε να διευκρινίσουμε, ότι, ιδίως, για την περίπτωση του mobbing, είναι συχνό το φαινόμενο, να μην μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να διαχωριστεί επαρκώς από το bullying, καθ’όσον το δεύτερο εμπεριέχει τη βία που μπορεί να ξεκινάει από λεκτικό επίπεδο και να φτάνει μέχρι το σωματικό (άσκηση φυσικής βίας) με αποτέλεσμα αυτό να συγχέεται με την ηθική παρενόχληση. Ειδικότερα:

α. Έχει αποδειχθεί ότι το mobbing λόγω της ανωτέρω συσχέτισης, είναι μία υποεκτιμημένη έννοια, παρόλο που έχει ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στον εργαζόμενο. Ως εκ τούτου είναι πιθανό αυτός να είναι ένας λόγος για τον οποίον δεν αντιμετωπίζεται με την ίδια βαρύτητα με το bullying.

β. Το mobbing, εκτιμάται από τους ειδικούς ότι, στοχεύει ιδίως στην άσκηση πίεσης στον εργαζόμενο, με σκοπό ο τελευταίος να εξωθηθεί στην παραίτηση ή στην εθελούσια απομάκρυνση. Είναι προφανές ότι, ιδίως για τις ΕΔ όπου το προσωπικό δεν εργάζεται αποκλειστικά για το βιοπορισμό, κάτι τέτοιο δύσκολα ισχύει, εντούτοις η ύπαρξη ενός διαφορετικού αποτελέσματος (όπως η σπανιότητα του φαινομένου της εξώθησης σε παραίτηση) δεν συνεπάγεται κατανάγκη τη μη ύπαρξη του προβλήματος καθεαυτώ, παρά ενδέχεται να υποδηλώνει την ύπαρξή του για κάποιον άλλο, ενδεχομένως άγνωστο ακόμα, λόγο (όπως τη διασφάλιση της πειθαρχίας με εσφαλμένους και αθέμιτους τρόπους).

γ. Όταν υφίστανται συνθήκες για άσκηση ψυχολογικής πίεσης, καθίσταται προφανές ότι η μετακύληση σε, τουλάχιστον, λεκτική βία είναι μάλλον εύκολο να συμβεί.

δ. Αν και μάλλον δεν υφίστανται συγκεκριμένοι όροι, για λόγους διευκόλυνσης στην κατηγοριοποίηση, έχει επικρατήσει άτυπα να γίνεται ένας διαχωρισμός ως προς τον αριθμό των ατόμων που «επιτίθενται» (δηλαδή για να τεκμηριώνεται mobbing, είθισται να θεωρείται ως προαπαιτούμενη η ύπαρξη πολλών ανθρώπων στην ιεραρχική δομή που να ασκούν ψυχολογική πίεση στον εργαζόμενο, ενώ bullying μπορεί να ασκήσει και ένας ή έστω μικρή ομάδα ατόμων). ε. Από μελέτες φαίνεται να έχει τεκμηριωθεί ικανοποιητικά, ότι οι συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση τέτοιων συνδρόμων είναι, συνήθως, ιεραρχικής δομής και εργασιακής σχέσης και με φορά «από πάνω προς τα κάτω», παρόλο που φαινόμενα τέτοια μπορούν να παρουσιάζονται προς όλες τις κατευθύνσεις.

6. Είναι προφανές ότι, τα όρια ανάμεσα στους ανωτέρω όρους καθίστανται, συχνά, ιδιαίτερα δυσδιάκριτα, ενώ τα εν λόγω φαινόμενα είθισται να εντοπίζονται εκ του αποτελέσματος, το οποίο πάντα διαφέρει ανά περίπτωση. Για παράδειγμα, στην περίπτωση των ΕΔ και ένεκα της πολυπλοκότητας των εργασιακών συνθηκών εντός αυτών (πχ ανάθεση πολλαπλών καθηκόντων, ευμετάβλητες συνθήκες εργασίας, ταυτόχρονη εξάρτηση από εξοπλισμό πολλών ειδών, παλαιότητα υλικού κλπ), εκτιμούμε ότι δεν απαιτείται, απλώς, μία συνολική επαναξιολόγηση των εργασιακών συνθηκών, αλλά προϋποτίθεται και η γενικότερη προσαρμογή των συνδρόμων στις εργασιακές ιδιαιτερότητες των ΕΔ, καθ’όσον μόνο δια της έγκαιρης αντιμετωπίσεως τέτοιων προβλημάτων είναι εφικτή η προστασία της Υγείας του προσωπικού που συνεπάγεται, φυσικά, την επαύξηση της επιχειρησιακής ετοιμότητας των ΕΔ.

7. Ωστόσο, η καθημερινή εμπειρία έχει αποδείξει ότι, η ψυχική υγεία του προσωπικού των ΕΔ δεν επηρεάζεται μόνο από τους αμιγώς υπηρεσιακούς παράγοντες, όσο και από το γενικότερο περιβάλλον που έχει δημιουργηθεί κατά την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας (οικονομική κρίση, αύξηση κόστους ζωής, υψηλή ανεργία για μέλη οικογενείας κλπ), οι οποίοι σε συνδυασμό με την προσωπικότητα και την ατομική ψυχοσύνθεση εκάστου, συνδράμουν καταλυτικά, τόσο στη χαλάρωση των «αμυνών» των στελεχών, όσο και στην ενδεχόμενη αύξηση φαινομένων mobbing ή bullying, ως «ξέσπασμα».

8. Έτσι, το αποτέλεσμα είναι να γιγαντώνεται ένα, ούτως ή άλλως αγνώστου μεγέθους, πρόβλημα και τελικώς να μην καθίσταται εφικτή η «χαρτογράφηση» της πλήρους εκτάσεώς του, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει απόλυτα κατανοητή η έκταση του συνακόλουθου φαινομένου burnout, που αποτελεί κοινώς αποδεκτό συμπέρασμα ότι πρόκειται για μια από τις πλέον σύνθετες εκφάνσεις του όλου προβλήματος και για το λόγο αυτό, προφανώς, δύναται όπως επιδρά εντονότερα στην εργασιακή καθημερινότητα των στελεχών.

9. Όπως έχουμε αναφέρει, με το (η) σχετικό έγγραφό μας, θεωρούμε προφανές ότι υπάρχει μία σειρά από αδιαμφισβήτητα γεγονότα (πχ αυτοκτονίες στελεχών, ανώνυμες επιστολές καταγγελιών ή διαμαρτυρίας σε ιστοσελίδες κλπ) που υποδηλώνουν ότι υφίσταται ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, το οποίο δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κρύβουμε κάτω από το χαλάκι ως ερμηνεία περί συγκυριακών ή τυχαίων γεγονότων, διότι συνολικά το φαινόμενο εμπεριέχει μια διαρκώς επιδεινούμενη δυναμική και ως εκ τούτου πρόκειται για ευμετάβλητη κατάσταση. Όσο και όλοι να επιθυμούν το αντίθετο, πλέον υφίστανται σοβαρές ενδείξεις, ότι τα Στελέχη έχουν προβλήματα τέτοιας εκτάσεως στην εργασιακή και προσωπική.οικογενειακή τους καθημερινότητα, που δεν μπορούν να μην τα «κουβαλάνε» μαζί τους και στην Υπηρεσία, όσο κι αν δεν το επιθυμούν και τα ίδια.

10. Φυσικά, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι, καθ’όλα τα χρόνια η Ηγεσία των ΕΔ έχει αποδείξει, ότι τα προαναφερθέντα δεν της είναι άγνωστα [πχ υφίστανται εγχειρίδια ψυχολογικής υποστήριξης ως (δ) σχετικό, τηλεφωνικές υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης, έμπρακτο ενδιαφέρον στήριξης στελεχών με προβλήματα, έχει καθιερωθεί Περιοδική Υγειονομική Εξέταση κλπ], ωστόσο είναι η έκταση της ευαισθητοποίησης που μας ανησυχεί, διότι οι προσπάθειες τις Ηγεσίας δεν βλέπουμε να στηρίζονται από κάποια επίσημη αντιμετώπιση του προβλήματος σε ανώτερο επίπεδο, έξω από τις ΕΔ (πχ κάποια σχετική νομοθέτηση του προβλήματος), ενώ ασαφές παραμένει το κατά πόσον οι τυχόν υφιστάμενες πρόνοιες δύναται να εφαρμόζονται επιτυχώς, ένεκα της εργασιακής καθημερινότητας.

11. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι, πλέον, έχει καταστεί σαφές δι’ όλων των προαναφερθέντων πως, το εργασιακό στρες είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα τα εργασιακά σύνδρομα και όλα μαζί, συνολικά ή μεμονωμένα, βασίζονται σε ιδιαίτερα πολύπλοκους και ετερόκλητους παράγοντες. Ωστόσο ακόμα και δίχως να υφίσταται 4 επίσημη αναγνώρισή τους από την Πολιτεία, κρίνουμε πως δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι τα αποτελέσματά τους στην Υγεία των Στρατιωτικών είναι υπαρκτά και έχουμε χρέος να τα «αξιοποιήσουμε» ως στατιστικά στοιχεία, για τη συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος. Ως εκ τούτου είναι προφανές ότι η «αναγνώρισή» τους ως επίσημα προβλήματα που σχετίζονται με την Υγιεινή και Ασφάλεια στην Εργασία, θα αποτελέσει ένα αποφασιστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.

12. Ολοκληρώνοντας θα θέλαμε να τονίσουμε τα εξής:

α. Το αδιαμφισβήτητο γεγονός πως, τα Στελέχη των ΕΔ υποχρεούνται βάσει εργασιακών συνθηκών και εκπαιδεύσεώς τους να μπορούν να ανταπεξέρχονται ανά πάσα στιγμή σε ιδιαίτερα δύσκολες και, συχνά, αντίξοες συνθήκες, θεωρούμε ότι δεν χρειάζεται να συνεπάγεται κατανάγκη και την έκθεσή τους σε αχρείαστη ψυχολογική φθορά που, συνήθως, δεν δείχνει να σχετίζεται καν με επιχειρησιακά ή αμιγή εργασιακά ζητήματα.

β. Ως εκ τούτου, με δεδομένο ότι τα Στελέχη των ΕΔ επιτελούν λειτούργημα τέτοιο, που είναι ιδιαίτερα μεγάλης σημασίας και με ιδιαίτερα αυξημένη επικινδυνότητα, πρέπει διαρκώς να επιδιώκεται η διασφάλιση της ηρεμίας τους στο μέγιστο βαθμό ώστε να είναι διαρκώς σε κατάσταση ετοιμότητας να αντεπεξέλθουν στην οποιανδήποτε κατάσταση, διασφαλίζοντας έτσι τις βέλτιστες δυνατές συνθήκες και προς αυτή την κατεύθυνση πιστεύουμε ότι, η προαγωγή της ψυχικής υγείας δύναται να αποτελέσει σοβαρή κίνηση.

13. Κατόπιν των ανωτέρω σας παρακαλούμε όπως αναδειξετε το εν λόγω θέμα δια της διαδικασίας κοινοβουλευτικού ελέγχου ή διά έτερων κατά κρίσιν σας ενεργειών, για τα εξής:

α. Σε υγειονομικό επίπεδο

(1) Ως προς την ανάγκη να εξεταστεί το ενδεχόμενο καθιέρωσης περιοδικών ψυχομετρικών εξετάσεων σε κεντρικό επίπεδο, ενδεχομένως δε ταυτόχρονα με τη διενέργεια της ΠΥΕ των στελεχών, ή σε άλλα προκαθορισμένα διαστήματα, αναλόγως πως θα κριθεί αρμοδίως.

(2) Να δρομολογηθούν κατάλληλες διαδικασίες, ώστε πέραν του εργασιακού στρες, όπως έχουμε ήδη ζητήσει με το (η) σχετικό, να λογίζονται επίσημα και τα σχετιζόμενα σύνδρομα ως επαγγελματικές ασθένειες.

(3) Να δημιουργηθούν, εάν δεν υφίστανται ήδη, στα Στρατιωτικά Νοσοκομεία αντίστοιχα Τμήματα Μελέτης και Διαχείρισης Εργασιακού Άγχους στις ΕΔ.

β. Σε υπηρεσιακό επίπεδο

(1) Να θεσμοθετηθεί καταλλήλως η αντιμετώπιση του mobbing και του bullying ως σοβαρή παράβαση που να αφορά απευθείας το Διοικητικό Δίκαιο και να αντιμετωπίζεται με την αντίστοιχη βαρύτητα / σοβαρότητα, ενδεχομένως δε ως υπέρβαση εξουσίας, με εναρμόνιση της οικείας νομοθεσίας ως προς τις πρόνοιες του Ποινικού Κώδικα.

(2) Είτε να επανεξεταστούν τα υφιστάμενα ερωτηματολόγια, είτε να α εκπονηθούν κατάλληλα νέα, προς δημιουργία καταλλήλων στατιστικών και ανασκοπήσεως ή και εξαγωγή άλλων χρήσιμων συμπερασμάτων περί την Υπηρεσία και τις εργασιακές συνθήκες με βάση διεθνή πρότυπα.

(3) Να υπάρξει ρητός διαχωρισμός των περιπτώσεων που εμπίπτουν στις εξαιρέσεις της παρα.2 του αρ.2 του (ε) ομοίου.

Επισυναπτόμενα αρχεία